Overweeg je donorconceptie? Hier moet je op letten

Een kind krijgen kan een grote wens zijn. Wel of geen kinderen krijgen is een levensbepalende gebeurtenis. Als er sprake is van onvruchtbaarheid, als je een partner hebt van hetzelfde geslacht of als je geen partner hebt om kinderen mee te krijgen, kan een kind krijgen met behulp van een sperma- of eiceldonor een optie zijn.

Maar een kind krijgen met behulp van donorconceptie is niet voor iedereen de juiste weg. Het vraagt, naast de dagelijkse praktijk van opvoeden, ook om het omgaan met specifieke thema’s die een rol kunnen spelen.

Wat kan donorconceptie ingewikkeld maken?

Als je een kind krijgt met behulp van een donor, kunnen er gevoelens spelen die specifiek zijn voor ouders in deze situatie. In een gezin met donorconceptie is vaak één ouder wél en de andere ouder niet genetisch verwant aan het kind. Dat verschil kan gevoelens oproepen, zoals onzekerheid, jaloezie of angst om minder belangrijk te zijn. Je kan bijvoorbeeld schrikken van de gedachte: ziet mijn kind mij wel als echte ouder?

Voor de betrokken ouder kan het ontbreken of juist aanwezig zijn van genetische verwantschap anders aanvoelen. Niet zozeer voor het kind, maar voor de ouders zelf. Het is daarom goed om hier vooraf samen bij stil te staan en open over te praten. Als een van de ouders moeite heeft met dit verschil, kan dat namelijk spanning of onzekerheid in het gezin brengen.

Het familiesysteem van je (toekomstige) kind

Als je overweegt om voor donorconceptie te kiezen, is het goed om je te realiseren dat de donor ook familie is van je kind en ook bij het familiesysteem van je kind hoort. In het verleden werd er vaak over de donor gesproken in termen als ‘het is maar een zaadje of een eitje’ en ‘een donor heeft geen rol voor een kind/in een gezin’. Inmiddels weten we dat dit voor kinderen niet zo werkt. 

Dit hoeft niet te betekenen dat een donor een opvoedtaak heeft, maar wel dat de donor ertoe doet en als familie gezien kan worden. Voor kinderen die opgroeien met donorconceptie is dit onderdeel van hun levensverhaal, dat mede bijdraagt aan hun identiteit. Als ouder is het belangrijk om hier ruimte voor te bieden.

Eigen donor of donor van een spermabank?

Als je kiest voor een eigen donor, iemand die je kent of goed hebt leren kennen, betekent dit dat de donor op een bepaalde manier betrokken kan zijn bij het leven van je kind. De mate van betrokkenheid kan verschillen: van af en toe contact tot een meer zichtbare aanwezigheid.

Voor wensouders vraagt dit om het maken van bewuste keuzes en het voeren van open gesprekken, bijvoorbeeld over verwachtingen, grenzen en de rol van de donor op de korte en lange termijn. Een voordeel van een bekende donor is dat je weet van wie je een kind krijgt. Je kunt iemand kiezen bij wie je je prettig voelt en van wie je eigenschappen herkent die je waardevol vindt. Ook heb je vaak meer kennis over het uiterlijk, de achtergrond en persoonlijke kenmerken van de donor, waardoor je je kind hierover concrete en eerlijke informatie kunt geven.

Bij een donor van een spermabank ken je de donor niet, de kliniek zoekt een donor voor je uit. Je kind kan op 12-jarige leeftijd een donorpaspoort opvragen. Vanaf 16 jaar is het mogelijk persoonsidentificerende kenmerken van de donor op te vragen en eventueel een verzoek tot contact. Dat kan ingrijpend zijn voor opgroeiende kinderen en regelmatig ook voor ouders. Zeker als er gedragsproblemen ontstaan en/of bij medische vraagstukken. Het is goed om er rekening mee te houden dat je kind de behoefte kan hebben om eerder dan 12 of 16 jaar meer te weten over de donor en misschien ook wel contact wil. 

Soms is donorconceptie niet de juiste weg

Emotioneel 
Je kunt merken dat er twijfels ontstaan over hoe het is voor een kind om als donorkind op te groeien, bijvoorbeeld door vragen rondom identiteit, afkomst of de rol van de donor in zijn of haar leven. Denk aan vragen als: hoe zal mijn kind later naar zijn of haar ontstaansgeschiedenis kijken? Wat betekent het voor mijn kind om een genetische ouder te hebben die geen opvoedrol heeft? Welke plek krijgt de donor in het levensverhaal van mijn kind? Sommige wensouders voelen schaamte of schuld als ze denken: is de keuze voor donorconceptie wel eerlijk naar mijn kind? Leg ik mijn kind iets op waar hij of zij niet voor had kunnen kiezen?

Ethisch
Sommige wensouders ervaren innerlijke twijfel over de morele kanten van donorconceptie. 

• Je kunt je afvragen of het juist voelt om een kind te verwekken met behulp van iemand die niet bij de opvoeding betrokken zal zijn.
• Je kan je zorgen maken over de rechten van het toekomstige kind, bijvoorbeeld het recht om te weten van wie het genetisch afstamt.
• Je kunt je afvragen of je achter de huidige wetgeving staat, rondom de leeftijdsgrens van 16 jaar waarop een donorkind gegevens van de donor mag opvragen.
• Persoonlijke overtuigingen, geloofsovertuigingen of culturele waarden spelen soms een rol.
• Voor sommige mensen voelt donorconceptie in strijd met hun visie op natuurlijk ouderschap, familiebanden of de betekenis van genetische verwantschap.
• Anderen worstelen met de gedachte dat een donor mogelijk meerdere kinderen heeft, of met de commerciële aspecten van donortrajecten in binnen- en buitenland.
   

Hoe kijk je tegen deze vraagstukken aan? Wat vind je ervan en wat voel je hierbij? De hierboven beschreven situaties kunnen voor sommige ouders vragen, onzekerheden of spanningen oproepen. Voor een deel van de wensouders speelt dit mee in de afweging om wel of niet voor donorconceptie te kiezen. Het kan helpend zijn om voor jezelf te onderzoeken in hoeverre deze aspecten bij je passen en of je je hier comfortabel bij voelt.

Het moment dat je de keuze maakt om geen kind te krijgen via donorconceptie, kan voelen als een deur die dichtgaat. Het kan betekenen dat je moet accepteren dat er geen kinderen zullen komen, ook al is die gedachte pijnlijk. Lees meer over omgaan met een onvervulde kinderwens.